برگزاری مناقصه با تابلوی مسابقه معماری

شما می خواهید پروژه ای را اجرا کنید، حدود 200 نفر را دعوت می کنید و طرح های مختلف را می گیرید و یکی را انتخاب می کنید. این منصفانه نیست

مسابقات معماری، نه تنها در ایران، بلکه در تمام دنیا دارای جنبه های مثبت و منفی است. فارغ از اینکه این مسابقه را چه کسی و با چه شرایطی برگزار می کند. حالا یک مسابقه ایده آل را در نظر میگیریم، شما می خواهید پروژه ای را اجرا کنید، حدود 200 نفر را دعوت می کنید و طرح های مختلف را می گیرید و یکی را انتخاب می کنید. این منصفانه نیست. چرا منصفانه نیست؟ برای اینکه شما دارید 200 نفر را مجبور می کنید که کاری را انجام دهند که حالا به حکم داوری، یکی از این ها انتخاب می شود. در بهترین شرایط، شما بهترین طرح را انتخاب می کنید. حالا چه اتفاقی افتاده؟ آن افرادی که استعداد و توانایی بیشتری داشتند، پروژه را می گیرند. حالا باید ببینیم که آن هایی که این شرایط را نداشتند، علتش چه بوده است، یا نتوانستند به دانشگاه خوبی بروند، که به اختیار خودشان نبوده. یا در شرکت های خوب نتوانستند کار کنند، که باز هم خودِ فرد تقصیرکار نیست. یا اینکه اصلا استعداد نداشتند، استعداد هم در اختیارات انسان نیست. پس در نهایت نتیجه می گیریم که عده ای زحمت می کشند و زحماتشان حرام می شود و این بخاطر مسائلی است که بخش عمده ای از آن در اختیار خودشان نیست. این تازه، ایده آل ترین شرایط در برگزاری یک مسابقه معماری است. این نمونه ای از شایسته سالاری است و شایسته سالاری در یک جامعه به معنی کنارگذاشتن کسانی است که امکانات شایسته شدن را نداشته اند.

واقعیت این است که ما نمی توانیم در جامعه به صورت ریاضی فکر کنیم. اگر ما بخواهیم همه چیز را براساس "دو دوتا چهارتا" پاسخ دهیم، هیچ کاری درست نیست. یک مسابقه مانند فرمول ریاضی است، منتها موضوع این است که بشر با این فرمول بندی های ریاضی مطابقت ندارد. بنابراین در هر جای دنیا اگر بخواهید ضابطه ای بگذارید، با این عدم تطابق مواجه خواهید شد و این یک مشکل نهادین است. پس یک مسابقه در اصل دارای ایراد است، چون می بایست فرمول برایش تعریف شود و انسان ها نیز در این فرمول نمی گنجند. این را گفتم که شما بدانید، منِ نوعی که میخواهم از مسابقه دفاع کنم، از چیزی که 100% خوب است دفاع نمی کنم، من میگویم که ما یک خاکستری تیره داریم در مقابل یک خاکستری روشن.

نقش داوران در فرآیند برگزاری یک مسابقه

ایراد مسابقه زمانی است که خارج از ضوابطش باشد. پس اگر طبق ضابطه انجام شود، مسابقه قانونی برگزار شده است، هرچند نتیجه اش از نظر عده ی زیادی، بد باشد

یکی از ایرادات مسابقه در شرایط ایده آل، نظر داوران است. آیا این داورها واقعا می توانند بهترین را تشخیص بدهند یا نه؟ معلوم نیست. در بهترین شرایط سعی خودشان را می کنند ولی با دیدگاه خودشان می سنجند.
اشکال داوری این است که شما می پذیرید که 5 نفر یا 10 نفر راجع به کار شما نظر دهند، نه اینکه بهترین نظر را بدهند، بلکه نظرِ خودشان را بدهند. آن ها سعی می کنند که بهترین نظر باشد و این ذاتاً محدودیت دارد.

معماری نیوز: پس شما می گویید که استانداردی وجود ندارد؟
نخیر، من نمی گویم وجود ندارد، شما متوجه باشید که یک مسابقه کامل، چه مسابقه ای است؟ مسابقه ای است که یک ضوابطی تعیین شود و آن ضوابط اجرا شود.

معماری نیوز: چیزی که شما می گویید، یک دموکراسی محض است!
نه،ارتباطی با دموکراسی ندارد.

معماری نیوز: شما می گویید 10 نفر داور هستند، که از صفر تا 20 حق نظر دارند و هر نظری بدهند محترم است، این صحبت را تأیید می کنید که: چون اختیار وجود دارد پس می شود هر کاری کرد؟

نخیر، شما یک رأی دارید در مقابل 9 رای، مسأله همین است. یک نفر با سلیقه پست مدرن می آید،در مقابل کسی هست که می گوید: به غیر از معماری ایرانی، همه چیز بیخود است. یکی هم می گوید که معماری باید کاملاً براساس آینده طراحی شود. در نهایت این ها با دیدگاه خودشان نظر می دهند. شما اگر طرحِ بهترین آرشیتکت دنیا را در مقابل داوری که به معماری ایرانی به شکل مطلق نگاه می کند قرار دهید، نمره صفر می گیرد.

ما در داوری یک مسابقه معماری، نمره دانشگاهی نمی دهیم. ما می گوییم که این پروژه باید ساخته شود و آن پروژه نباید ساخته شود


معماری نیوز: پس شما به این مسأله اعتقاد دارید که داور باید صفر یا 20 دهد؟

هر داور یک رأی دارد و با یک رأی خودش می تواند هرکاری بکند، به یک نفر صفر و به یک نفر 20 بدهد و این حق اوست.

شما در این مسابقه یک ضوابطی گذاشتید. مسابقه ی درست، مسابقه ای است که طبق ضوابط انجام شود، نه مسابقه ای که بگوییم: چرا این کپی بود؟ چرا آن یکی خارجی بود و رأی ندادید؟ چرا به این دادند 7؟ چرا به من دادید 5؟ چرا به اون دادید 20؟
این ها ایراد مسابقه محسوب نمی شود. ایراد مسابقه زمانی است که خارج از ضوابطش باشد. پس اگر طبق ضابطه انجام شود، مسابقه قانونی برگزار شده است، هرچند نتیجه اش مخالفانی داشته باشد.

یعنی شما نباید ببینید که، "به نظر شما این چه پروژه ی مزخرفی است که انتخاب شده است؟" ممکن است که 10 داور، به نظر عده ای، بدترین پروژه کره زمین را انتخاب کنند، اصلا مهم نیست، اگر داوری طبق استانداردش انجام شده، این داوری درست است.

معماری نیوز: به این طریق نمره دادن، مغرضانه نیست؟
ببینید، نمره داوری با نمره دانشگاهی فرق می کند. ما در داوری یک مسابقه معماری، نمره دانشگاهی نمی دهیم. ما می گوییم که این پروژه باید ساخته شود و آن پروژه نباید ساخته شود. وقتی داور در یک مسابقه قرار می گیرد، متوجه می شود که چه ساختاری در آن فضا وجود دارد. داور معلم نیست که نمره دهد، در هیچ جای دنیا اینطور نیست. ما باید نظر بدهیم که آیا این طرح اجرا بشود یا نشود.
پس نمره ای در کار نیست و داور در منزلت معلم نیست.

معماری نیوز: بحث این است که 10 نفر داور هستند، با 10 نظر و دیدگاه، اولین شرط داوری هم بحث انصاف و عدالت است. وقتی یک پروژه ای صفر می گیرد، یعنی واقعا هیچ چیزی نداشته؟! با وجود اینکه به 20 یا 30 طرح اول رسیده، هیچ فاکتور مثبتی نداشته؟

چون شما به صورت غیر مستقیم به مسابقه سبزوار اشاره کردید،اعتقادم این است که کسانیکه از من نمره صفر گرفتند، کارشان صفر بوده، این بدین معنی نیست که این افراد معماری بلد نیستند، بلکه در آن داوری، سبکِ کارشان به حدی نرسیده که اجرا بشود. چون اگر بنده، نمره 10 هم بدهم، یک پله به سمت ساخته شدن، نزدیک ترش می کنم و این در حالیست که این طرح از نظر من نباید ساخته شود.

برای پاسخ به این سوال، اشاره ای میکنم به مسابقه باغ بازار سبزوار، من در داوری این مسابقه، طبق قانون عمل کردم. حق داشتم که بین صفر تا بیست نمره دهم. اعتقادم این است که کسانیکه از من نمره صفر گرفتند، کارشان صفر بوده، این بدین معنی نیست که این افراد معماری بلد نیستند، بلکه در آن داوری، سبکِ کارشان به حدی نرسیده که اجرا بشود. چون اگر بنده، نمره 10 هم بدهم، یک پله به سمت ساخته شدن، نزدیک ترش می کنم و این در حالیست که این طرح نباید ساخته شود. اگر من نمره 10 بدهم، یعنی اینکه برو ساخته شو. من معتقد بودم که کارهایی که نمره ندادم، اصولاً در سطحی نبودند که اجرایی شوند. و همچنین، معتقدم که آن کاری که اول شد، حقش بود که ساخته شود، برای اینکه تنها کاری بود که با بقیه کارها، اختلاف سطح داشت. در مقایسه ی پروژه ها، این مهم نیست که این قشنگ تر هست، یا آن، شما باید تشخیص دهید که کدام پروژه با بقیه پروژه ها از نظر سطح اختلاف دارد.

تا به حال چندین نفر به من ایمیل فرستادند که: "در مسابقه باغ بازار سبزوار، دو پروژه کپی بوده است، چرا داوران به این مسأله توجه نکرده اند؟" بنده در جواب این عزیزان این را می گویم که: یکی از نقاط ضعف داوری در کره زمین، این است که حتی اگر طرحی کپی هم باشد، شما نمی توانید به خاطر این موضوع، آن طرح را حذف کنید و این نقطه ضعف نهادینه مسابقه است، چرا؟؟ برای اینکه از کجا معلوم که بقیه کپی نباشد؟فرضاً من اگر یک کار راشناختم که مثلاً از روی لوکوربوزیه تقلید شده است، در این حالت، من به جای نمره 20، نمره 10 بدهم،.پس اگر کار دیگری کپی بود و من متوجه نشدم، اینجا حقی از بین می رود.


مشکلات اصلی در مسابقات معماری ایران

یکی از مشکلات در این حوزه، برگزاری مناقصه معماری با تابلوی مسابقه معماری است. این اتفاق در سال های اخیر به وضوح مشاهده شده است.

ما دو دسته معمار داریم، یک گروه کسانی هستند که جایزه خود را از بیزینس می گیرند و عده ای هم جایزه شان را از بیزینس نمی گیرند. بایستی جوایز معماری به گروه دوم تعلق گیرد. جوایز معماری همانند جوایز ادبی هستند. جایزه ادبی را به کسی می دهند که با مبلغی ناچیز، کتابی با تیراژ پایین تألیف کرده، نه به آن فردی که کتابی با تیراژ بسیار بالا و صرفا جهت فروش و بیزینس منتشر کرده است.

نکته بعدی اینکه، نباید در فرآیند برگزاری یک مسابقه معماری، فقط به واگذار کردن پروژه به رتبه اول اکتفا کرد، باید اول جایزه اهداء شود و بعد پروژه واگذار شود. در حال حاضر، وقتی یک پروژه ای اول می شود، تازه قرارداد می بندد، حالا معلوم نیست که چه زمانی، موفق شود که حق الزحمه اش را بگیرد. نکته بعدی در این خصوص این است که، نباید طرح نفر اول برای فاز یک پروژه گرفته شود و بعد برای فاز 2 قرارداد جداگانه بسته شود، این منصفانه نیست. این طرز برخورد با رتبه اول بسیار غلط است. در حال حاضر در مسابقات معماری، نفر دوم مبلغ جایزه را می گیرد و نفر اول قرارداد می بندد و پس از طی مراحل سخت و مشکلات فراوان درخصوص وصول مطالبات، در نهایت با ضرر مالی، کار را تمام می کند.

نکته مهم دیگر، حق الزحمه ها است. این رقم در ایران بسیار پایین است. حق الزحمه ها در ایران باید به تناسب از اروپا بیشتر باشد. نباید این مبلغ به تناسب ساختمان باشد، زیرا هرچه ساختمان ساده تر باشد، طراحی اش سخت تر است.

مشکل دیگری که در حال حاضر با آن مواجه هستیم، خروج از ضوابط است. برای مثال: برخی از داوران سعی می کنند که نظر داوران دیگر را عوض کنند، یا کارفرما سعی می کند که رأی داوران را عوض کند و این ها تخطی است و اینکه چرا داور صفر داده یا 10 داده یا 20 داده، تخطی نیست.

من از زمانیکه وارد کار نقد و داوری شدم، همیشه سعی کردم که به معماری های جوان و معماری های آوانگارد و معماری های پیشرو کمک کنم.

من از زمانیکه وارد کار نقد و داوری شدم، همیشه سعی کردم که به معماری های جوان و معماری های آوانگارد و معماری های پیشرو کمک کنم. من از کارهایی که به تقلید از فرم های گذشته باشد، بطوریکه درک درستی هم از کارِ تقلید شده، نداشته باشد. نمره صفر می دهم. این بدین معنی نیست که من درست فکر میکنم، این فقط نظرِ من هست.

معتقدم که نقد، مسأله ای نیست که شما بخواهید به یک نفر نمره دهید، من از اول به معماران جوان اعتقاد داشتم. من هیچ گاه به نقاط ضعف این گروه از جامعه معماری تأکید نمی کردم. علتش این است که وقتی شما، نقاط ضعفِ یک معمار جوان را که پروژه خوبی را خلق کرده است، عنوان می کنید، این همانند این است که یک جوانه ای را که هنوز رشد نکرده است، حرص کنید. با این کار، او تقویت نمی شود، بلکه از بین می رود. ولی وقتیکه به قدرت رسید، آن موقع بایستی نقاط ضعفش را بگویید تا اینکه باعث استحکامش شود.


منبع: سایت خبری معماری نیوز

/ 0 نظر / 11 بازدید